हा लेख इंग्रजीत वाचा: PPF 2026: Rules, Interest Rate, Withdrawals, Extension and Tax
पब्लिक प्रॉव्हिडंट फंड (पीपीएफ) ही भारतातील सर्वात विश्वासार्ह दीर्घकालीन बचत योजनांपैकी एक आहे. तिला भारत सरकारचे पाठबळ आहे, तिच्या व्याजदराचा दर तिमाहीला आढावा घेतला जातो, आणि व्याज व मुदतपूर्तीची रक्कम दोन्ही करमुक्त असतात. दीर्घ लॉक-इन कालावधी ही तिची मुख्य मर्यादा आहे. हा लेख पब्लिक प्रॉव्हिडंट फंड योजना, 2019 आणि 1 एप्रिल 2026 पासून लागू झालेल्या आयकर कायदा, 2025 च्या आधारे पीपीएफ समजावून सांगतो.
महत्त्वाचे मुद्दे
- ऑक्टोबर ते डिसेंबर 2026 या तिमाहीसाठी व्याजदर वार्षिक 7.1% आहे, जो मागील तिमाहीइतकाच आहे. सरकार दर तिमाहीला त्याचा आढावा घेते.
- एका आर्थिक वर्षात ₹500 ते ₹1.5 लाख जमा करता येतात. खाते 15 पूर्ण आर्थिक वर्षांनंतर परिपक्व होते आणि त्यानंतर पाच-पाच वर्षांसाठी वाढवता येते.
- सातव्या आर्थिक वर्षापासून अंशतः पैसे काढता येतात, आणि मुदतपूर्व खाते केवळ पाच वर्षांनंतर व विशिष्ट कारणांसाठीच बंद करता येते.
- जमा रकमेवर कलम 123 (पूर्वीचे कलम 80C) अंतर्गत वजावट फक्त जुन्या कर प्रणालीत मिळते. व्याज आणि मुदतपूर्तीची रक्कम दोन्ही प्रणालींमध्ये करमुक्त आहेत.
पीपीएफ खाते कोण उघडू शकते
- कोणतीही निवासी भारतीय व्यक्ती पोस्ट ऑफिस किंवा अधिकृत बँकेत स्वतःच्या नावाने एक पीपीएफ खाते उघडू शकते.
- पालक किंवा संरक्षक अल्पवयीन मुलाच्या वतीने खाते उघडू शकतात. स्वतःचे खाते आणि अल्पवयीनाचे खाते यांतील एकूण जमा वर्षाला ₹1.5 लाखांपेक्षा जास्त असू शकत नाही.
- संयुक्त खात्याला परवानगी नाही आणि एका व्यक्तीला फक्त एकच पीपीएफ खाते ठेवता येते. अनिवासी भारतीय (NRI) नवीन खाते उघडू शकत नाहीत; खात्याच्या कालावधीत अनिवासी झालेल्यांनी आपल्या पोस्ट ऑफिस किंवा बँकेकडून सध्याचे नियम तपासून घ्यावेत.
जमा आणि व्याज
| वैशिष्ट्य | नियम |
|---|---|
| किमान जमा | एका आर्थिक वर्षात ₹500 |
| कमाल जमा | एका आर्थिक वर्षात ₹1.5 लाख (तुम्ही चालवत असलेल्या अल्पवयीनाच्या खात्यासह) |
| जमा किती वेळा | वर्षात कितीही वेळा, ₹50 च्या पटीत |
| मुदतपूर्ती | खाते उघडलेल्या वर्षाच्या अखेरीपासून 15 पूर्ण आर्थिक वर्षांनंतर |
| व्याजदर | वार्षिक 7.1% (ऑक्टोबर ते डिसेंबर 2026), दर तिमाहीला आढावा |
| व्याजाची गणना | दर महिन्याच्या 5 तारखेपासून महिन्याच्या शेवटच्या दिवसापर्यंतच्या किमान शिलकीवर; वर्षातून एकदा 31 मार्चला जमा |
| जमा चुकल्यास | खाते खंडित होते; प्रत्येक चुकलेल्या वर्षासाठी ₹500 आणि वर्षाला ₹50 दंड भरून ते पुन्हा सुरू करता येते |
व्याज दर महिन्याच्या 5 तारखेनंतरच्या किमान शिलकीवर मोजले जात असल्याने, 5 तारखेला किंवा त्यापूर्वी जमा केलेल्या रकमेवर त्या महिन्याचे व्याज मिळते, तर 6 तारखेला जमा केलेल्या रकमेवर मिळत नाही. तुम्ही दरवर्षी एकरकमी रक्कम भरत असाल, तर ती 5 एप्रिलपर्यंत भरल्यास संपूर्ण वर्षाचे व्याज मिळते.
पीपीएफमधून किती रक्कम उभी राहू शकते: एक उदाहरण
केवळ उदाहरणासाठी गृहीतके: दरवर्षी 5 एप्रिलपर्यंत ठरावीक रक्कम जमा, आणि संपूर्ण कालावधीत व्याजदर 7.1% स्थिर. प्रत्यक्ष दर बदलत राहतील.
| वार्षिक जमा | 15 वर्षांनंतर | 20 वर्षांनंतर (एक मुदतवाढ) | 25 वर्षांनंतर (दोन मुदतवाढी) |
|---|---|---|---|
| ₹12,000 (महिना ₹1,000) | सुमारे ₹3.25 लाख | सुमारे ₹5.33 लाख | सुमारे ₹8.25 लाख |
| ₹60,000 (महिना ₹5,000) | सुमारे ₹16.3 लाख | सुमारे ₹26.6 लाख | सुमारे ₹41.2 लाख |
| ₹1.5 लाख (कमाल) | सुमारे ₹40.7 लाख | सुमारे ₹66.6 लाख | सुमारे ₹1.03 कोटी |
15 ते 25 वर्षांतील ही वाढ दाखवते की पीपीएफ संयमाचे फळ देते: शेवटच्या दहा वर्षांत बहुतांश काम चक्रवाढ व्याज करते. तुमच्या आकड्यांनुसार गणना करण्यासाठी आमचा पीपीएफ कॅल्क्युलेटर वापरा.
मराठीत गणना करा: पीपीएफ कॅल्क्युलेटर (मराठी)
अंशतः पैसे काढणे
- सातव्या आर्थिक वर्षापासून (म्हणजे खाते उघडलेल्या वर्षाच्या अखेरीपासून पाच पूर्ण आर्थिक वर्षांनंतर) वर्षातून एकदा परवानगी आहे.
- कमाल रक्कम: पैसे काढण्याच्या वर्षाच्या आधीच्या चौथ्या वर्षाच्या अखेरची शिल्लक, किंवा मागील वर्षाच्या अखेरची शिल्लक, यांपैकी जी कमी असेल तिच्या 50%.
- काढलेली रक्कम करमुक्त असते आणि ती परत भरावी लागत नाही.
मुदतपूर्व खाते बंद करणे
पीपीएफ खाते मुदतपूर्तीपूर्वी केवळ पाच पूर्ण आर्थिक वर्षांनंतर आणि पुढीलपैकी एका कारणासाठीच बंद करता येते:
- खातेदार, जोडीदार, अवलंबून असलेली मुले किंवा पालक यांच्या जीवघेण्या आजारावरील उपचार, वैद्यकीय कागदपत्रांसह.
- खातेदार किंवा अवलंबून असलेल्या मुलांचे उच्च शिक्षण, प्रवेश आणि शुल्काच्या कागदपत्रांसह.
- खातेदाराच्या निवासी दर्जात बदल, उदा. परदेशात स्थलांतर.
मुदतपूर्व खाते बंद केल्यास संपूर्ण कालावधीचे व्याज लागू दरांपेक्षा 1% कमी दराने पुन्हा मोजले जाते, म्हणून हा पर्याय केवळ खरी गरज असतानाच वापरावा.
15 वर्षांनंतर काय होते
| पर्याय | कसे चालते |
|---|---|
| खाते बंद करणे | संपूर्ण रक्कम करमुक्त काढा. |
| नवीन जमेसह मुदतवाढ | मुदतपूर्तीनंतर एका वर्षाच्या आत मुदतवाढ अर्ज (फॉर्म 4) द्या. खाते पुढील पाच वर्षे जमेसह चालू राहते; या पाच वर्षांत मुदतवाढीच्या सुरुवातीच्या शिलकीच्या 60% पर्यंत, वर्षातून एकदा पैसे काढता येतात. |
| जमेशिवाय मुदतवाढ | तुम्ही काहीच केले नाही, तर खाते नवीन जमेशिवाय आपोआप चालू राहते आणि व्याज मिळवत राहते. वर्षातून एकदा कितीही रक्कम काढता येते. |
पाच-पाच वर्षांची मुदतवाढ कितीही वेळा घेता येते. जमा सुरू ठेवायची असल्यास एका वर्षाच्या मुदतीत फॉर्म 4 नक्की द्या; अन्यथा खाते जमेशिवाय चालू राहील.
कर आकारणी
- जमा: आयकर कायदा, 2025 च्या कलम 123 (पूर्वीचे कलम 80C) अंतर्गत ₹1.5 लाखांच्या एकूण मर्यादेत वजावट, फक्त जुन्या कर प्रणालीत.
- व्याज, काढलेली रक्कम आणि मुदतपूर्ती: दोन्ही प्रणालींमध्ये पूर्णपणे करमुक्त. हा “सूट-सूट-सूट” (EEE) दर्जाच पीपीएफच्या आकर्षणाचे मुख्य कारण आहे.
- संरक्षण: खातेदाराच्या कर्जवसुलीसाठी सामान्यतः न्यायालयीन आदेशाने पीपीएफ शिल्लक जप्त करता येत नाही, त्यामुळे कुटुंबासाठी तिची सुरक्षितता वाढते.
बलस्थाने आणि मर्यादा
| बलस्थाने | मर्यादा |
|---|---|
| भारत सरकारचे पाठबळ | 15 वर्षांचा लॉक-इन, त्याआधी मर्यादित उपलब्धता |
| दोन्ही प्रणालींमध्ये करमुक्त व्याज आणि मुदतपूर्ती | जमेवरील वजावट फक्त जुन्या प्रणालीत |
| किमान फक्त ₹500 वार्षिक | कमाल ₹1.5 लाख वार्षिक |
| पाच-पाच वर्षांची अमर्याद मुदतवाढ | कोणत्याही तिमाहीत दर कमी होऊ शकतो |
| शिस्तबद्ध, दीर्घकालीन बचतीची सवय | फक्त निश्चित उत्पन्नाचा परतावा; दीर्घकाळात महागाईपेक्षा थोडाच जास्त |
तुमच्या नियोजनात पीपीएफचे स्थान
दीर्घकालीन पोर्टफोलिओचा सुरक्षित, करमुक्त पाया म्हणून पीपीएफ चांगले काम करते, विशेषतः निवृत्ती आणि मुलांशी संबंधित उद्दिष्टांसाठी. त्याचा परतावा निश्चित उत्पन्नाचा असल्याने अनेक गुंतवणूकदार आपल्या जोखीम क्षमतेनुसार त्याला वैविध्यपूर्ण इक्विटी म्युच्युअल फंडांसारख्या दीर्घकालीन वाढीच्या मालमत्तांची जोड देतात. पीपीएफची रक्कम अडकून राहते, म्हणून स्वतंत्र आपत्कालीन निधी जरूर ठेवा. अधिक तुलनेसाठी आमचे इंग्रजी लेख ELSS vs PPF vs NPS आणि NPS vs PPF vs EPF वाचा.
व्यावहारिक सूचना
- महिन्याच्या 5 तारखेपर्यंत जमा करा, आणि वार्षिक एकरकमी रक्कम असल्यास 5 एप्रिलपर्यंत.
- खाते चालू ठेवण्यासाठी दरवर्षी किमान ₹500 जमा करा.
- नामनिर्देशन (नॉमिनेशन) अद्ययावत ठेवा आणि पोस्ट ऑफिस किंवा बँकेत तुमचे केवायसी अद्ययावत ठेवा.
- मुदतपूर्तीची तारीख नोंदवून ठेवा आणि खाते बंद करायचे की जमेसह वाढवायचे हे आधीच ठरवा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
सध्या पीपीएफचा व्याजदर किती आहे?
1 ऑक्टोबर ते 31 डिसेंबर 2026 या तिमाहीसाठी वार्षिक 7.1%. हा दर अनेक तिमाहींपासून बदललेला नाही, मात्र दर तीन महिन्यांनी त्याचा आढावा घेतला जातो.
एकापेक्षा जास्त पीपीएफ खाती ठेवता येतात का?
नाही. एका व्यक्तीला स्वतःच्या नावाने एकच पीपीएफ खाते ठेवता येते, मात्र पालक त्याच ₹1.5 लाखांच्या वार्षिक मर्यादेत अल्पवयीन मुलाचे खातेही चालवू शकतात.
नवीन कर प्रणालीत पीपीएफ उपयुक्त आहे का?
नवीन प्रणालीत जमेवर वजावट मिळत नाही, पण व्याज आणि मुदतपूर्तीची रक्कम करमुक्त राहते. सुरक्षित, सरकारी पाठबळ असलेले आणि करमुक्त साधन हवे असलेल्या गुंतवणूकदारांसाठी पीपीएफ अजूनही उपयुक्त ठरू शकते.
पीपीएफमधून पैसे केव्हा काढता येतात?
सातव्या आर्थिक वर्षापासून वर्षातून एकदा अंशतः पैसे काढता येतात. त्याआधी केवळ पाच वर्षांनंतर, आजार, उच्च शिक्षण किंवा निवासी दर्जातील बदल या कारणांसाठी मुदतपूर्व खाते बंद करूनच पैसे मिळू शकतात.
पीपीएफची मुदत संपल्यावर काय करावे?
तुम्ही खाते बंद करू शकता, एका वर्षाच्या आत फॉर्म 4 देऊन जमेसह पाच वर्षांची मुदतवाढ घेऊ शकता, किंवा जमेशिवाय चालू ठेवू शकता. पैशांची गरज नसल्यास मुदतवाढ घेणे अनेकदा योग्य ठरते, कारण शिलकीवर करमुक्त व्याज मिळत राहते.
हेही वाचा: Sukanya Samriddhi Yojana 2026 आणि Senior Citizens Savings Scheme guide (इंग्रजीत).
Mutual fund investments are subject to market risks. Please read all scheme related documents carefully before investing.
अस्वीकरण: हा लेख केवळ सर्वसाधारण शैक्षणिक हेतूसाठी आहे. तो पब्लिक प्रॉव्हिडंट फंड योजना, 2019, आयकर कायदा, 2025 आणि ऑक्टोबर ते डिसेंबर 2026 साठी अधिसूचित व्याजदर यांवर आधारित आहे, ज्यांत बदल होऊ शकतो. आकडे स्थिर गृहीत धरलेल्या दरावरील उदाहरणे आहेत, परताव्याचे आश्वासन नाहीत. हा गुंतवणूक किंवा कर सल्ला नाही आणि कोणत्याही उत्पादनाची शिफारस करत नाही. कृपया सध्याचे नियम आपल्या पोस्ट ऑफिस किंवा बँकेकडून तपासून घ्या, आणि निर्णय घेण्यापूर्वी सेबी-नोंदणीकृत गुंतवणूक सल्लागार किंवा चार्टर्ड अकाउंटंटचा सल्ला घ्या.


