हा लेख इंग्रजीत वाचा: Sukanya Samriddhi Yojana 2026: Rules, Rate, Tax and Limits
सुकन्या समृद्धी खाते, ज्याला सामान्यतः सुकन्या समृद्धी योजना (SSY) म्हणतात, ही मुलीसाठी असलेली भारत सरकारची अल्पबचत योजना आहे. अल्पबचत योजनांमधील सर्वाधिक दरांपैकी एक, सरकारी पाठबळ आणि करमुक्त परतावा ही तिची वैशिष्ट्ये आहेत, मात्र तिच्यासोबत दीर्घ लॉक-इन आणि पैसे काढण्याचे कडक नियमही येतात. हा लेख सुकन्या समृद्धी खाते योजना, 2019 आणि 1 एप्रिल 2026 पासून लागू झालेल्या आयकर कायदा, 2025 च्या आधारे ही योजना समजावून सांगतो, जेणेकरून पालकांना ती आपल्या नियोजनात कुठे बसते हे ठरवता येईल.
महत्त्वाचे मुद्दे
- 10 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलीसाठी पालक किंवा कायदेशीर संरक्षक पोस्ट ऑफिस किंवा अधिकृत बँकेत खाते उघडू शकतात.
- ऑक्टोबर ते डिसेंबर 2026 साठी व्याजदर वार्षिक 8.2% आहे. सरकार दर तिमाहीला त्याचा आढावा घेते, त्यामुळे तो खात्याच्या संपूर्ण कालावधीसाठी कायम नसतो.
- 15 वर्षे दरवर्षी ₹250 ते ₹1.5 लाख जमा करावे लागतात; खाते उघडल्यापासून 21 वर्षांनी ते परिपक्व होते.
- मुलगी 18 वर्षांची झाल्यावर किंवा दहावी उत्तीर्ण झाल्यावर उच्च शिक्षणासाठी शिलकीच्या 50% पर्यंत रक्कम काढता येते. मुदतपूर्व खाते बंद करण्याची परवानगी केवळ मर्यादित परिस्थितीतच आहे, उदा. 18 वर्षांनंतर तिचा विवाह.
- जमा रकमेवर कलम 123 (पूर्वीचे कलम 80C) अंतर्गत वजावट फक्त जुन्या कर प्रणालीत मिळते; व्याज आणि मुदतपूर्तीची रक्कम करमुक्त आहेत.
खाते कोण उघडू शकते
- खाते उघडण्याच्या तारखेला ज्या मुलीने वयाची 10 वर्षे पूर्ण केलेली नाहीत, तिच्या नावाने तिचे नैसर्गिक किंवा कायदेशीर पालक खाते उघडतात.
- प्रत्येक मुलीचे एकच खाते असू शकते. एक कुटुंब जास्तीत जास्त दोन मुलींसाठी खाती उघडू शकते; जुळ्या किंवा तिळ्या मुली जन्मल्यास तिसऱ्या खात्याला परवानगी आहे.
- मुलीचा जन्मदाखला आणि पालकांची ओळख व पत्त्याची कागदपत्रे आवश्यक आहेत.
- मुलगी 18 वर्षांची होईपर्यंत पालक खाते चालवतात, त्यानंतर ती स्वतः खाते चालवू शकते.
जमा आणि व्याज
| वैशिष्ट्य | नियम |
|---|---|
| किमान जमा | एका आर्थिक वर्षात ₹250 |
| कमाल जमा | एका आर्थिक वर्षात ₹1.5 लाख |
| जमा कालावधी | खाते उघडल्याच्या तारखेपासून 15 वर्षे |
| मुदतपूर्ती | खाते उघडल्याच्या तारखेपासून 21 वर्षे |
| व्याजदर | वार्षिक 8.2% (ऑक्टोबर ते डिसेंबर 2026), दर तिमाहीला आढावा |
| चक्रवाढ | वार्षिक; प्रत्येक आर्थिक वर्षाच्या अखेरीस व्याज जमा होते |
| जमा चुकल्यास | खाते “डिफॉल्ट” मध्ये जाते; 15 वर्षांच्या जमा कालावधीत प्रत्येक चुकलेल्या वर्षाची किमान रक्कम आणि वर्षाला ₹50 दंड भरून ते पुन्हा सुरू करता येते |
15 वर्षांचा जमा कालावधी संपल्यानंतर नवीन जमा स्वीकारली जात नाही, मात्र मुदतपूर्तीपर्यंत शिलकीवर अधिसूचित दराने व्याज मिळत राहते. दर दर तिमाहीला बदलू शकत असल्याने अंतिम रक्कम केवळ आजच्या दरावर नव्हे, तर वर्षानुवर्षे अधिसूचित होणाऱ्या दरांवर अवलंबून असते.
खात्यातून किती रक्कम उभी राहू शकते: एक उदाहरण
केवळ उदाहरणासाठी गृहीतके: 15 वर्षे प्रत्येक आर्थिक वर्षाच्या सुरुवातीला ठरावीक रक्कम जमा, आणि संपूर्ण 21 वर्षे व्याजदर वार्षिक 8.2% स्थिर. प्रत्यक्ष दर बदलत राहतील, म्हणून हे आकडे अंदाज नव्हे, तर ढोबळ संकेत समजावेत.
| वार्षिक जमा | 15 वर्षांतील एकूण जमा | 21 वर्षांनंतर अंदाजे रक्कम (8.2% गृहीत धरून) |
|---|---|---|
| ₹12,000 (महिना ₹1,000) | ₹1.8 लाख | सुमारे ₹5.7 लाख |
| ₹60,000 (महिना ₹5,000) | ₹9 लाख | सुमारे ₹28.7 लाख |
| ₹1.5 लाख (कमाल) | ₹22.5 लाख | सुमारे ₹71.8 लाख |
21 वर्षांतील सरासरी दर कमी राहिल्यास मुदतपूर्तीची रक्कमही कमी होईल. तसेच, दोन दशकांनंतर ₹71.8 लाखांची क्रयशक्ती आजच्यापेक्षा बरीच कमी असेल, म्हणून निकालाची तुलना उद्दिष्टाच्या आजच्या किमतीशी नव्हे, तर महागाईसह वाढलेल्या भविष्यातील खर्चाशी करा.
तुमच्या रकमेनुसार गणना करा: सुकन्या समृद्धी कॅल्क्युलेटर (मराठी)
पैसे काढणे आणि खाते बंद करणे
मुलगी प्रौढ होईपर्यंत पैसे बाजूला राहावेत या हेतूने SSY तयार करण्यात आली आहे. पुढील परिस्थितीतच पैसे काढता येतात:
- शिक्षणासाठी अंशतः रक्कम: मुलगी 18 वर्षांची झाल्यावर किंवा दहावी उत्तीर्ण झाल्यावर, यांपैकी जे आधी होईल तेव्हापासून, तिच्या उच्च शिक्षणासाठी मागील आर्थिक वर्षाच्या अखेरच्या शिलकीच्या 50% पर्यंत रक्कम, प्रवेश किंवा शुल्काच्या कागदपत्रांच्या आधारे काढता येते. ती एकरकमी किंवा हप्त्यांमध्ये, वर्षातून जास्तीत जास्त एकदा, पाच वर्षांपर्यंत घेता येते.
- विवाहाच्या वेळी खाते बंद करणे: मुलीचा विवाह होत असेल आणि विवाहाच्या तारखेला तिचे वय किमान 18 वर्षे असेल, तर खाते 21 वर्षांपूर्वी बंद करता येते. विवाहापूर्वी एक महिना ते विवाहानंतर तीन महिने या कालावधीत अर्ज करता येतो.
- सहानुभूतीच्या कारणास्तव मुदतपूर्व बंद: खातेदाराच्या मृत्यूनंतर, किंवा खाते उघडल्यापासून पाच वर्षांनंतर मुलीचा जीवघेणा आजार किंवा पालकांचा मृत्यू अशा कारणांसाठी, संपूर्ण कागदपत्रांसह.
- मुदतपूर्ती: खाते उघडल्याच्या तारखेपासून 21 वर्षांनी संपूर्ण शिल्लक व्याजासह खातेदाराला दिली जाते.
कर आकारणी
- जमा: आयकर कायदा, 2025 च्या कलम 123 (पूर्वीचे कलम 80C) अंतर्गत ₹1.5 लाखांच्या एकूण मर्यादेत वजावट, मात्र फक्त जुन्या कर प्रणालीत.
- व्याज आणि मुदतपूर्ती: सुकन्या समृद्धी खात्यातून मिळणारी रक्कम आयकर कायदा, 2025 च्या अनुसूची II मध्ये एकूण उत्पन्नात समाविष्ट न होणारे उत्पन्न म्हणून नमूद आहे, त्यामुळे व्याज आणि मुदतपूर्तीची रक्कम करमुक्त आहेत.
- नवीन प्रणाली: जमेवर वजावट मिळत नाही, पण व्याज आणि मुदतपूर्तीची रक्कम करमुक्त राहते. नवीन प्रणालीत SSY सुरक्षित, करमुक्त बचत साधन म्हणून स्वतःच्या गुणांवर उभी आहे.
बलस्थाने आणि मर्यादा
| बलस्थाने | मर्यादा |
|---|---|
| भारत सरकारचे पाठबळ | खूप दीर्घ लॉक-इन: मुदतपूर्तीपर्यंत 21 वर्षे |
| अल्पबचत योजनांमधील सर्वाधिक दरांपैकी एक (ऑक्टोबर–डिसेंबर 2026 साठी 8.2%) | कोणत्याही तिमाहीत दर कमी होऊ शकतो |
| व्याज आणि मुदतपूर्ती करमुक्त | जमेवरील वजावट फक्त जुन्या प्रणालीत |
| किमान फक्त ₹250 वार्षिक | कमाल ₹1.5 लाख वार्षिक; शिक्षणासाठी फक्त 50% उपलब्ध |
| पैसे इतर गरजांवर खर्च होण्यापासून सुरक्षित | फक्त निश्चित उत्पन्नाचा परतावा, इक्विटीसारखी वाढ नाही |
मुलीच्या नियोजनात SSY चे स्थान
मुलीच्या शिक्षणासाठी किंवा विवाहासाठीच्या बचतीत SSY स्थिर, सरकारी पाठबळ असलेला भाग म्हणून चांगले काम करते. उच्च शिक्षणाचा खर्च ऐतिहासिकदृष्ट्या सर्वसाधारण महागाईपेक्षा वेगाने वाढला असल्याने अनेक कुटुंबे आपल्या जोखीम क्षमतेनुसार आणि कालमर्यादेनुसार तिला वैविध्यपूर्ण इक्विटी म्युच्युअल फंडांसारख्या दीर्घकालीन वाढीच्या मालमत्तांची जोड देतात. आवश्यक रकमेचा अंदाज घेण्यासाठी आमचा इंग्रजी लेख saving for your child’s higher education वाचा.
खाते उघडण्यापूर्वी आपत्कालीन निधी उभारा आणि कुटुंबातील कमावत्या सदस्यांकडे पुरेसा टर्म इन्शुरन्स आहे याची खात्री करा, कारण SSY मधील पैसे आपत्कालीन परिस्थितीत काढता येत नाहीत.
व्यावहारिक सूचना
- खाते शक्य तितक्या लवकर उघडा; लवकर सुरुवात केल्यास मुदतपूर्तीपूर्वी चक्रवाढीची अधिक वर्षे मिळतात.
- डिफॉल्ट टाळण्यासाठी प्रत्येक आर्थिक वर्षात किमान ₹250 जमा करा; वार्षिक कॅलेंडर स्मरणपत्र उपयोगी ठरते.
- मार्चची वाट न पाहता आर्थिक वर्षाच्या सुरुवातीलाच जमा करा, किंवा स्थायी सूचना (स्टँडिंग इन्स्ट्रक्शन) द्या.
- पासबुक, खाते विवरण आणि नामनिर्देशनाची माहिती सुरक्षित ठेवा, आणि गरज भासल्यास पोस्ट ऑफिस किंवा बँकेत केवायसी अद्ययावत करा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
सध्या सुकन्या समृद्धीचा व्याजदर किती आहे?
अर्थ मंत्रालयाने अधिसूचित केल्यानुसार, 1 ऑक्टोबर ते 31 डिसेंबर 2026 या तिमाहीसाठी वार्षिक 8.2%. दर तिमाहीला त्याचा आढावा घेतला जातो.
माझ्या 11 वर्षांच्या मुलीसाठी खाते उघडता येईल का?
नाही. मुलीने वयाची 10 वर्षे पूर्ण करण्यापूर्वीच खाते उघडणे आवश्यक आहे.
किती वर्षे जमा करावे लागते?
खाते उघडल्याच्या तारखेपासून 15 वर्षे. त्यानंतर 21 व्या वर्षी मुदतपूर्ती होईपर्यंत खात्यावर व्याज मिळत राहते.
नवीन कर प्रणालीत सुकन्या समृद्धी उपयुक्त आहे का?
नवीन प्रणालीत जमेवर वजावट मिळत नाही, पण व्याज आणि मुदतपूर्तीची रक्कम करमुक्त राहते, त्यामुळे सुरक्षित दीर्घकालीन बचतीचा पर्याय म्हणून ती अजूनही आकर्षक ठरू शकते.
आपत्कालीन परिस्थितीत पैसे काढता येतात का?
सर्वसाधारण आपत्कालीन गरजांसाठी नाही. 18 वर्षे किंवा दहावीनंतर उच्च शिक्षण, 18 वर्षांनंतर विवाहाच्या वेळी खाते बंद करणे, किंवा निर्धारित सहानुभूतीच्या कारणांसाठी मुदतपूर्व बंद करणे, एवढ्याच परिस्थितीत पैसे काढता येतात.
हेही वाचा: पीपीएफ 2026: नियम, व्याजदर, पैसे काढणे, मुदतवाढ आणि कर आणि पोस्ट ऑफिस मासिक उत्पन्न योजना 2026.
Mutual fund investments are subject to market risks. Please read all scheme related documents carefully before investing.
अस्वीकरण: हा लेख केवळ सर्वसाधारण शैक्षणिक हेतूसाठी आहे. तो सुकन्या समृद्धी खाते योजना, 2019, आयकर कायदा, 2025 आणि ऑक्टोबर ते डिसेंबर 2026 साठी अधिसूचित व्याजदर यांवर आधारित आहे, ज्यांत बदल होऊ शकतो. मुदतपूर्तीचे आकडे स्थिर गृहीत धरलेल्या दरावरील उदाहरणे आहेत, परताव्याचे आश्वासन नाहीत. हा गुंतवणूक किंवा कर सल्ला नाही आणि कोणत्याही उत्पादनाची शिफारस करत नाही. निर्णय घेण्यापूर्वी कृपया सेबी-नोंदणीकृत गुंतवणूक सल्लागार किंवा चार्टर्ड अकाउंटंटचा सल्ला घ्या.


